Schenking van familiebedrijven in België
6.12.2025
1. Belang van de schenking van een familiebedrijf
De overdracht van een familiebedrijf naar de volgende generatie is een cruciaal moment, zowel juridisch als fiscaal. De drie Belgische gewesten – Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest – voorzien elk in een gunstregime voor de schenking en vererving van familiebedrijven of familiale vennootschappen, mits strikte voorwaarden worden nageleefd.
Deze regelingen moeten de continuïteit van ondernemingen en werkgelegenheid waarborgen en tegelijk buitensporige fiscale druk bij de generatiewissel vermijden.
2. Begrip „familiebedrijf” of „familiale vennootschap”
Een familiebedrijf of familiale vennootschap wordt in grote lijnen gekenmerkt door:
- een minimale participatie met stemrechten in handen van de schenker/erflater en zijn familie (met variaties wanneer meerdere families aandeelhouder zijn),
- een daadwerkelijke economische activiteit (industrie, handel, ambacht, landbouw of vrij beroep),
- een uitsluiting of sterke beperking van louter patrimonium‑ en vastgoedvennootschappen die geen reële bedrijfsactiviteit uitoefenen.
3. Vormvereisten: notariële schenkingsakte
Schenkingen van aandelen of deelbewijzen – zeker naam aandelen, aandelen met voorbehoud van vruchtgebruik en participaties in familiale holdings – gebeuren in de praktijk via een notariële akte.
Die akte is niet alleen juridisch bewijs van de overdracht, maar ook het noodzakelijke aanknopingspunt voor registratie en toepassing van de gewestelijke gunsttarieven. Zonder correcte akte en registratie is het in de regel niet mogelijk om de gunstregeling voor familiebedrijven te genieten.
4. Wallonië – Sterk voordeel, maar lange behoudsverplichtingen
In Wallonië kan de schenking of vererving van een erkend familiebedrijf aan een tarief van 0% worden belast, op voorwaarde dat aan alle wettelijke criteria is voldaan.
Belangrijke punten zijn onder meer:
- een toegelaten economische activiteit en tewerkstelling op het ogenblik van de overdracht,
- het behoud van de activiteit gedurende minstens vijf jaar,
- het behoud van een significant deel van het oorspronkelijke personeelsbestand (bijvoorbeeld gemiddeld minstens 75%) en het verbod om het kapitaal of de geïnvesteerde middelen gedurende die periode te verminderen.
5. Vlaanderen – Schenking aan 0%, vererving tegen verlaagde tarieven
In Vlaanderen kan de schenking van aandelen van een kwalificerend familiebedrijf volledig vrijgesteld zijn van schenkingsrechten (taks 0%) wanneer de vennootschap aan alle voorwaarden voldoet.
Bij vererving van een familiebedrijf gelden verlaagde erfbelastingstarieven, met in de praktijk ongeveer 3% in rechte lijn en tussen partners, en een hoger maar nog steeds gunstig tarief in andere gevallen, gekoppeld aan voorwaarden inzake minimale participatie en voortzetting van de onderneming.
Holdings kunnen in aanmerking komen wanneer zij hoofdzakelijk participaties in één of meer operationele dochtervennootschappen aanhouden; de beoordeling gebeurt dan op geconsolideerde basis.
6. Brussels Hoofdstedelijk Gewest – Vergelijkbare structuur, eigen accenten
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hanteert een vergelijkbaar stelsel:
- schenkingen van familiebedrijven kunnen aan 0% plaatsvinden,
- bij erfenissen gelden verlaagde tarieven (rond 3% in rechte lijn en tussen partners, 7% in andere gevallen) voor ondernemingen die aan de criteria van familiebedrijf voldoen.
Ook hier is een reële economische activiteit vereist, dan wel een substantiële participatie in een operationele dochter; louter patrimoniumvennootschappen vallen buiten het regime.
Daarnaast gelden bewaartermijnen voor activiteit, kapitaal en effectieve zetel, met mogelijke terugname van het voordeel bij schending.
7. Samenvattende aandachtspunten voor ondernemersfamilies Hoewel de basisfilosofie in de drie gewesten gelijklopend is – fiscale gunst in ruil voor economische continuïteit – verschillen ze in details zoals duur van de behoudsverplichtingen, behandeling van vastgoed, participatiedrempels en formaliteiten.
Een doordachte successie‑ en schenkingsplanning vraagt daarom om een geïntegreerde benadering (civielrechtelijk, vennootschapsrechtelijk en fiscaal), afgestemd op het betrokken gewest, de concrete groepsstructuur en de langetermijndoelstellingen van de familie.